4 daq.
Kredit bahosining uch omili: intizom, mablagʻ va toʻlov qobiliyati
Kreditor qarz oluvchini baholashda avvalgi toʻlov intizomi, moliyaviy zaxira va yangi toʻlovni amalga oshirish qobiliyatiga qarashi mumkin. Bu uch omil kredit tarixini kengroq moliyaviy holat bilan bogʻlaydi.
Kredit bahosining “uch C” yondashuvi chet eldagi inglizcha `character`, `capital` va `capacity` atamalaridan keladi. Mazmunan ular qarzni qaytarish intizomi, moliyaviy resurslar va yangi toʻlovni amalga oshirish qobiliyatini anglatadi.
1. Toʻlov intizomi
Bu avvalgi majburiyatlarni qanday bajarganingizni koʻrsatadi. Kreditor kredit tarixi, kechikishlar, bajarilmagan qarzlar va hisoblar davomiyligini koʻrishi mumkin. Bir martalik qiyinchilikni yashirishdan koʻra, undan keyingi barqaror toʻlov xulqi muhim.
2. Moliyaviy resurslar
Jamgʻarma, boshlangʻich badal, garov va boshqa qonuniy tasdiqlangan aktivlar kutilmagan daromad yoʻqolishida xavfni kamaytirishi mumkin. Katta boshlangʻich badal qarz summasini kamaytiradi, lekin barcha jamgʻarmani sarflab yuborish favqulodda vaziyatda muammo tugʻdiradi.
3. Toʻlov qobiliyati
Kreditor daromad va mavjud qarz toʻlovlarini solishtirib, byudjetda yangi oylik toʻlov uchun mablagʻ borligini baholaydi. Qarz yuki koeffitsiyenti odatda qarz toʻlovlarining daromadga nisbatini ifodalaydi. Universal xavfsiz chegara yoʻq; aniq mezon kreditor va mahsulotga bogʻliq. Misol: oylik daromad 8 million soʻm, mavjud qarz toʻlovlari 2 million soʻm va yangi toʻlov 2,5 million soʻm boʻlsa, jami majburiyat 4,5 million soʻmga yetadi. Kundalik xarajat va zaxiraga qoladigan summa qarorda asosiy mezon boʻlishi kerak.
Uch omil birga baholanadi
Yaxshi kredit tarixi daromad yetishmasligini avtomatik qoplamaydi. Katta jamgʻarma ham doimiy kechikishlarni yoʻqqa chiqarmaydi. Kreditor har bir omilni mahsulot xavfiga mos ravishda birga koʻrishi mumkin.
Amaliy xulosalar
- Toʻlov intizomi avvalgi xulqni koʻrsatadi. - Zaxira va badal qarzni qaytarmaslik xavfini kamaytirishi mumkin. - Toʻlov qobiliyati majburiy xarajatlardan keyin amalda qancha mablagʻ qolishi bilan oʻlchanadi. - Uch omilning aniq vazni kreditorga bogʻliq.
Keyingi qadam
Arizadan oldin oxirgi oydagi daromad, jami qarz toʻlovlari va favqulodda holatlar jamgʻarmasini bitta sahifada hisoblang.
Yaqin mavzular
Qarz miqdori va kredit limitidan foydalanish
Mavjud qarz miqdori yangi majburiyat boʻyicha toʻlov qobiliyatiga taʼsir qiladi. Aylanma kreditda ishlatilgan limit ulushi ayrim skoring modellarida moliyaviy bosim belgisi sifatida baholanishi mumkin.
Kredit turlari tarkibi skoringga taʼsir qiladimi
Kredit turlari tarkibi turli majburiyatlarni qanday boshqarganingizni koʻrsatishi mumkin. Biroq faqat skoring uchun yangi kredit olish xarajat va qarz yukining ortishi xavfini oshiradi.
Skoring balini hisoblashda nimalar inobatga olinadi
Skoring modeli toʻlov tarixi, qarz miqdori, hisoblar davomiyligi, kredit turlari va yangi arizalar kabi omillarni baholashi mumkin. Chet el modelidagi foiz vaznlarini Oʻzbekiston uchun universal formula deb boʻlmaydi.