4 daq.
Internet va mobil qurilmada xavfsizlik uchun 10 qoida
Kuchli parolning oʻzi yetarli emas: havola, ilova, qurilma va ulashiladigan maʼlumotni ham nazorat qilish kerak. Quyidagi oʻnta odat bank hisobi va shaxsiy maʼlumotga ruxsatsiz kirish xavfini kamaytiradi.
Bank, savdo va muloqot ilovalari bir qurilmada ishlaganda bitta buzilgan parol yoki zararli ilova bir nechta hisobga xavf tugʻdirishi mumkin. Xavfsizlik alohida vosita emas, muntazam odatlar yigʻindisidir.
Hisoblarni himoyalang
1. **Har bir muhim hisob uchun alohida uzun parol yarating.** Ism, tugʻilgan sana yoki telefon raqamini parolga qoʻshmang. 2. **Mavjud boʻlsa koʻp bosqichli tasdiqlashni yoqing.** Bir martalik kodni boshqa odamga aytmang. 3. **Telefon va kompyuter ekranini qulflang.** Biometrik himoyadan foydalansangiz ham, zaxira PINni maxfiy tuting.
Xabar va havolalarni tekshiring
4. **Kutilmagan havola yoki ilovani ochmang.** Joʻnatuvchi tanish boʻlsa ham, uning hisobi buzilgan boʻlishi mumkin. 5. **Sayt manzilini toʻliq tekshiring.** `https` ulanish shifrlanganini koʻrsatadi, lekin saytning halol ekanini kafolatlamaydi. 6. **Shoshiltirib maʼlumot soʻragan xabarni mustaqil tekshiring.** Xabardagi raqam oʻrniga tashkilotning rasmiy ilovasi yoki oʻzingiz topgan sayt orqali bogʻlaning.
Qurilma va ilovalarni boshqaring
7. **Ilovani faqat rasmiy ilovalar doʻkonidan yuklang.** Dastur ishlab chiquvchisi, sharhlar va soʻralayotgan ruxsatlarni tekshiring. 8. **Tizim va ilovalarni yangilang.** Yangilanishlar maʼlum xavfsizlik zaifliklarini tuzatishi mumkin. 9. **Qurilmada parol va karta maʼlumotini ochiq faylda saqlamang.** Maxfiy maʼlumotni messenjerda oʻzingizga yuborish ham xavfsiz saqlash usuli emas.
Ulashiladigan maʼlumotni kamaytiring
10. **Ijtimoiy tarmoqdagi ochiq maʼlumotni cheklang.** Tugʻilgan sana, safar rejasi, hujjat surati yoki xavfsizlik savoliga javob boʻlishi mumkin boʻlgan maʼlumot firibgarga yordam beradi. Hisobda siz amalga oshirmagan operatsiya yoki kirish xabari paydo boʻlsa, bank yoki xizmatga rasmiy kanal orqali kechiktirmay murojaat qiling. Qurilma zararlangan deb gumon qilsangiz, parolni boshqa ishonchli qurilmadan almashtiring.
Amaliy xulosalar
- Har bir moliyaviy hisobda alohida parol ishlating. - `https` belgisi saytning haqiqiyligini oʻzi tasdiqlamaydi. - Ilova ruxsatlari va ishlab chiquvchisini tekshiring. - Qurilma va ijtimoiy tarmoqda oshkor qilinadigan shaxsiy maʼlumotni cheklang.
Keyingi qadam
Eng muhim uchta hisobingiz parolini uzun va noyob parolga almashtiring hamda mavjud boʻlsa, koʻp bosqichli tasdiqlashni yoqing.
Yaqin mavzular
Markaziy bank nomidan yuborilgan soxta antivirusni qanday aniqlash mumkin
Firibgarlar Markaziy bank yoki boshqa ishonchli tashkilot nomidan soxta virus ogohlantirishi yuborishi mumkin. Oynadagi tugmani bosmaslik, qurilmani tarmoqdan uzish va hisoblarni ishonchli qurilmadan himoyalash zararni cheklashga yordam berishi mumkin.
Shaxsiy maʼlumotlarni oʻzlashtirishni aniqlash va toʻxtatish
Firibgar shaxsiy yoki moliyaviy maʼlumotingizdan sizning nomingizda hisob ochish yoki pul olish uchun foydalanishi mumkin. Begona operatsiya yoki kreditni erta aniqlash, hisoblarga ruxsatsiz kirishni toʻxtatish va dalillarni saqlash zararni cheklashi mumkin.
Keng tarqalgan firibgarlik usullari va ularning belgilari
Firibgarlar bank, davlat idorasi, texnik yordam yoki sotuvchi nomidan ishonch uygʻotishga harakat qiladi. Shoshiltirish, maxfiy kod soʻrash va oldindan pul talab qilish suhbatni toʻxtatib, maʼlumotni mustaqil tekshirish uchun sababdir.